• strona główna
• misja
• władze
• partnerzy
• projekty
• dokumenty
• warto zobaczyć
• kontakt

Aktualne projekty

Projekty

Realizacje

Zagroda Krzczonowska

Lubelski Plener Artystyczny. Gardzienice - Lublin 2008

Zagroda Krzczonowska - ochrona i zachowanie dziedzictwa kultury ludowej dorzecza Giełczwi i regionu Krzczonowskiego. Etap I

Projekt współfinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu operacyjnego "Edukacja kulturalna i upowszechnianie kultury", Priorytet 2. Ochrona dziedzictwa kultury ludowej

Obszar doliny Giełczwi, a w szczególności gmina Krzczonów należały zawsze do bardzo żywych i twórczych ośrodków folkloru i sztuki ludowej.
Tutejsze kobiety prześcigały się niegdyś w strojeniu izb własnoręcznie wykonanymi wycinankami, bibułkowymi kwiatami i pająkami, a Krzczonowski strój ludowy suto zdobiony tasiemkami i haftem, upowszechnił się w całej środkowej Lubelszczyźnie.
Krzczonowskie wesela słynęły w okolicy z huczności, pięknych obrzędów i przyśpiewek, miały wielkie walory widowiskowe, toteż gdy zaprzestano je urządzać w ,,życiu," zaczęto je wystawiać na scenie jako forma teatru ludowego.
Planowane zadanie rozpoczyna co najmniej trzyletni cykl działań, gdyż z naszych doświadczeń oraz doświadczeń pracowników naukowych Instytutu Kulturoznawstwa UMCS wynika, że dopiero w takim czasie można w pełni zbadać kulturę tradycyjną takiego obszaru, a planowane badania, wydarzenia i publikacje monografii kultury tradycyjnej są zasadniczym ich celem, którego realizację zapoczątkuje obóz terenowy i pozostałe działania planowane w 2008 roku i w kolejnych latach.
Największą wartością zebranego w trakcie planowanych badań materiału jest fakt, że kultura ludowa tego obszaru nigdy dotąd nie została tak dokładnie przebadana, utrwalona i nie doczekała się całościowego opracowania.

Cel główny

Głównym celem planowanego zadania jest rozpoczęcie działań służących zachowaniu tradycji i przekazu ludowego dziedzictwa kulturowego i tradycji narodowej, ochronie krajobrazu kulturowego wsi, zachowanie architektury regionalnej, tradycji i zwyczajów, wzmacnianie identyfikacji z miejscem pochodzenia i jego dziedzictwem kulturowym oraz przeprowadzenie badań i dokonanie kompleksowej inwentaryzacji zasobów kultury materialnej i duchowej obszaru Doliny Giełczwi, ich prezentację i upowszechnianie.

Cele szczegółowe

Celami szczegółowymi pierwszego etapu zadania jest:
1). Prezentacja zasobów dziedzictwa kulturowego gminy Krzczonów, na międzynarodowej konferencji KLASTER KULTURY TRANSGRANICZNEJ - ważnym elementem zrównoważonego rozwoju w transgranicznej przestrzeni kulturowej "Doliny Giełczwi" i Rejonu Żółkiewskiego organizowanej w ramach projektu "Budowa konsensusu instytucjonalnego na rzecz rozwoju regionalnego w transgranicznej przestrzeni kulturowej", współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Sąsiedztwa Polska - Białoruś - Ukraina INTERREG III A/TACIS CBC 2004-2006.
2). Przeprowadzenie badań i zebranie całościowej dokumentacji na temat dziedzictwa kultury materialnej i zasobów kultury ludowej w gminie Krzczonów, w ramach planowanego obozu naukowego z udziałem studentów II roku kulturoznawstwa UMCS, specjalizacji antropologiczno-folklorystycznej oraz pracowników naukowych Zakładu Kultury Polskiej UMCS w Lublinie.
3). Zorganizowanie konferencji naukowej - "Dziedzictwo Kulturowe Doliny Giełczwi. Zagroda Krzczonowska - ochrona i zachowanie dziedzictwa kultury ludowej dorzecza Giełczwi i regionu Krzczonowskiego", w Krzczonowie.

Ponadto:

rozpoczęcie prac nad transkrypcją półfonetyczną wszystkich nagranych wywiadów, których zakończenie planowane jest w 2009 roku;

rozpoczęcie prac nad pierwszym dla badanego terenu zestawem tekstów folkloru, jak pieśni i przyśpiewki, opowieści wierzeniowe, wspomnieniowe, legendy, podania, anegdoty, bajki magiczne, opowieści ajtiologiczne, zapisy wierzeń i praktyk magicznych, relacje gwarowe, którego zakończenie planowane jest w 2009 roku;

rozpoczęcie prac nad przygotowaniem w Zakładzie Kultury Polskiej UMCS prac dyplomowych na podstawie przeprowadzonych badań - planowane zakończenie w 2009 roku;

rozpoczęcie prac nad przygotowaniem publikacji wybranych materiałów w wydawnictwach naukowych - po przetranskrybowaniu całości - planowane publikacje w 2009 roku.

Prezentacja zasobów dziedzictwa kulturowego gminy Krzczonów w trakcie Międzynarodowej Konferencji

W ramach planowanego zadania przewidziana jest prezentacja, w formie wystąpienia, dotychczas poznanych zasobów dziedzictwa kulturowego gminy Krzczonów, ze szczególnym uwzględnieniem zasobów kultury ludowej. Wystąpienie planowane jest w trakcie międzynarodowej konferencji KLASTER KULTURY TRANSGRANICZNEJ - ważnym elementem zrównoważonego rozwoju w transgranicznej przestrzeni kulturowej "Doliny Giełczwi" i Rejonu Żółkiewskiego organizowanej w ramach projektu "Budowa konsensusu instytucjonalnego na rzecz rozwoju regionalnego w transgranicznej przestrzeni kulturowej", współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Sąsiedztwa Polska - Białoruś - Ukraina INTERREG III A/TACIS CBC 2004-2006. Do przygotowania wystąpienia i prezentacji, zostanie wyznaczony pracownik naukowy Instytutu Kulturoznawstwa, Wydziału Humanistycznego, Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej. Konferencja odbędzie się w miesiącu czerwcu, w Żółkiewce. Uczestnikami planowanej konferencji będą m.in. zaproszeni goście, osoby prowadzące działania w zakresie zachowania i upowszechniania kultury ludowej, z Polski i zagranicy.

Obóz naukowy - badania
Zakres badań
Przedmiotem badań będą:

tradycyjna i współczesna obrzędowość doroczna i rodzinna w gminie Krzczonów, z uwzględnieniem przemian tych obrzędów i zwyczajów oraz ich zróżnicowania związanego z mniejszościami narodowymi tego terenu; ważnym celem będzie także w tym zakresie dotarcie do śpiewaków w pierwszej kolejności wykonujących pieśni obrzędowe, religijne i inne oraz do ludowych instrumentalistów;

wierzenia ludowe, szczególnie przejawiające się w opowieściach wierzeniowych, wspomnieniowych, historiach miejsc świętych czy strasznych; osobna uwaga poświęcona będzie poszukiwaniu i utrwalaniu przekazów na temat zachowań magicznych oraz medycyny ludowej, ziołolecznictwa, znachorek, uzdrowicieli a także sposobów leczenia i zamawiania chorób;

krzyże i kapliczki gminy Krzczonów - mapowanie, fotografowanie oraz zbieranie kompleksowych informacji na ich temat (historia, wygląd, wierzenia, wykorzystanie dawniej i dziś);

wybrane obiekty tradycyjnej wiejskiej architektury, ze szczególnym uwzględnieniem charakterystycznych dla badanego terenu typów budownictwa drewnianego oraz kamiennego; przewidujemy ich udokumentowanie fotograficzne oraz zapisanie przekazów ustnych;

tradycyjna sztuka ludowa, szczególnie z zakresu pisankarstwa i "ginącego zawodu" - tkactwa oraz innych - w zależności od zasobów, które zostaną rozpoznane w trakcie badań.

Produktami przeprowadzonych badań będą:

zbiory cyfrowych nagrań wywiadów oraz fotografii informatorów i obiektów;

kserokopie rękopisów, np.: historii rodzinnych czy wsi, wierszy, pieśni pogrzebowych itp.;

lista informatorów-ekspertów z badanego terenu;

lista śpiewaków, muzykantów, poetów chłopskich badanej gminy;

lista twórców ludowych gminy Krzczonów, ujęta w formie szlaku tradycyjnego rękodzielnictwa

mapa kapliczek, krzyży, zabytkowej wiejskiej architektury;

Metody. Materiały będą zbierane bezpośrednio w terenie, to znaczy studenci i ich opiekunowie będą pracowali w każdej z wiosek w 3-4 osobowych grupach przez 6-8 godzin dziennie, gdzie będą poszukiwali informatorów, skupiając się na rozpoznawaniu tzw. informatorów-ekspertów. Warto nadmienić, że pod tym względem gmina Krzczonów, tym bardziej cały obszar, nie zostały dotąd przebadane. Zastosowane będą takie etnograficzne techniki terenowe, jak wywiad kwestionariuszowy, wywiad swobodny ze standaryzowaną listą problemów badawczych, wywiad narracyjny, obserwacja uczestnicząca w sytuacjach np. uroczystości wiejskiej czy w pokazie w pracowni artysty ludowego, jeśli takie możliwości zaistnieją. Przy tym wykonany zostanie zapis audio (cyfrowy, w wyjątkowych wypadkach - analogowy) oraz fotografie cyfrowe. Wszystkie wywiady zostaną trwale zapisywane za pomocą dyktafonu. W dalszym etapie pracy będą przetranskrybowane półfonetycznie, to znaczy z zastosowaniem zasadniczo ortografii literackiej, jednak z oddaniem w pisowni najważniejszych cech gwarowych. Fotografie zaś zostaną w wystandaryzowany sposób opisane i zdeponowane, podobnie jak nagrania.
Kilku uczestników obozu jednocześnie przeprowadzi wstępną inwentaryzację zasobów kultury materialnej w wybranych miejscowościach gminy Krzczonów i jej okolic, takich jak Krzczonów, Sobieska Wola, Zielona, Żuków, Pilaszkowice, Częstoborowice, Żółkiewka, Rybczewice, Stryjno, Wysokie, Piaski, Wygnanowice, Gardzienice, Policzyzna, Jabłonna, Piotrków, Czerniejew. Badania będą dotyczyć zarówno obiektów architektury sakralnej jak i świeckiej, tj. obiektów takich jak: kościoły, kaplice, kapliczki przydrożne, krzyże przydrożne, cmentarze, mogiły powstańców i partyzantów, dwory szlacheckie z zachowanymi zabudowaniami gospodarczymi, młyny, wiatraki. W ramach wstępnej inwentaryzacji zostaną wykonane następujące prace:

określenie zakresu prac nad dokumentacją fotograficzną badanych obiektów

przeprowadzenie dokumentacji fotograficznej wybranych obiektów

przeprowadzenie wstępnego opisu inwetaryzacyjnego wybranych obiektów

skonfrontowanie danych źródłowych ze stanem aktualnym zachowanych obiektów

wyznaczenie zakresu badań ikonograficznych w obrębie badanych obiektów i ich kolejności

W trakcie obozu planowane jest również zebranie materiałów dokumentujących życie i działalność słynnych osób/rodów wywodzących się bądź też działających na terenie Doliny rzeki Giełczwi, np. rodziny Sobieskich i Orzechowskich; pisarzy i poetów: Wojciecha Siemiona i Kajetana Koźmiana; artystów: Władysława Ślewińskiego, Tadeusza i Zofii Stryjeńskich.

Konferencja naukowa - "Dziedzictwo Kulturowe Doliny Giełczwi . Zagroda Krzczonowska - ochrona i zachowanie dziedzictwa kultury ludowej dorzecza Giełczwi i regionu Krzczonowskiego"
W trakcie zadania planowane jest zorganizowanie konferencji naukowej poświęconej prezentacji dotychczasowych rezultatów badań dotyczących zachowania dziedzictwa kulturowego, kultury materialnej i ludowej, przeprowadzonych w obszarze objętym zadaniem, stanu badań nad tradycyjną obrzędowością rodzinną gminy Krzczonów oraz planowanym działaniom w tym zakresie w latach 2009-2010. Konferencja odbędzie się w miesiącu wrześniu w Krzczonowie. Uczestnikami planowanej konferencji będą studenci, specjaliści z dziedziny folkloru i antropologii - naukowcy z Lubelszczyzny i zaproszeni goście, nauczyciele i animatorzy ruchu kulturalnego i regionalnego z terenu gminy Krzczonów i okolicznych gmin.

Za stronę merytoryczną zadania i dalszych prac będą odpowiedzialni pracownicy naukowi Zakładu Kultury Polskiej UMCS. W kolejnych latach planowane publikacje poprzedzą dwie lub trzy konferencje poświęcone kulturze tradycyjnej gminy Krzczonów i sąsiednich gmin, skierowane nie tylko do folklorystów i antropologów - naukowców z Lubelszczyzny i całej Polski, ale także do nauczycieli gminy Krzczonów oraz pozostałych gmin tego obszaru, działaczy regionalnych zajmujących się historią i kulturą gminy, mieszkańców oraz ewentualnych turystów.

Termin realizacji zadania
Rozpoczęcie zadania planowane jest w miesiącu czerwcu, a zakończenie w miesiącu październiku 2008 roku.

Uczestnicy
Uczestnikami czyli eksploratorami będą studenci II roku kulturoznawstwa UMCS, specjalizacji antropologiczno-folklorystycznej, pracownicy naukowi Zakładu Kultury Polskiej UMCS w Lublinie, specjalizujący się w badaniach terenowych i osoby uczestniczące w realizacji projektu. W sumie - 20 osób. Przy takim składzie przewidujemy dotarcie do każdej z wiosek i pilotażowe jej przebadanie. W międzynarodowej konferencji w Żółkiewce planowane jest uczestnictwo 60 osób z terenu Polski i zagranicy. W konferencji w Krzczonowie planowany jest udział 50 osób.
W trakcie realizacji planowanego zadania wezmą także udział członkowie i współpracownicy stowarzyszenia "Pro Kultura", przedstawiciele gmin i ich jednostek organizacyjnych, członkowie towarzystw regionalnych i mieszkańcy obszaru objętego realizacją zadania, w tym dzieci, młodzież i dorośli.

Zadanie o którym mowa jest elementem dużego projektu pod nazwą "Strategia Rozwoju Doliny Giełczwi", którego opracowanie rozpoczęto w 2006 roku. Do współpracy przy realizacji przy jego realizacji, zaprosiliśmy:

Ośrodki naukowo-badawcze - Katedrę Architektury Wydziału Inżynierii Budowlanej i Sanitarnej oraz Katedrę Marketingu Wydziału Zarządzania i Podstaw Techniki, Politechniki Lubelskiej; Instytut Nauk o Ziemi oraz Instytut Kulturoznawstwa, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Instytut Roślin Ozdobnych i Architektury Krajobrazu, Wydziału Ogrodniczego, Akademii Rolniczej w Lublinie oraz Wydział Architektury, Politechniki Białostockiej;

Samorządy lokalne - Gminy: Wysokie, Krzczonów, Jabłonna, Żółkiewka, Rybczewice, Piaski, Gorzków i Trawniki oraz Powiat Świdnicki;

Przedstawicieli sektora prywatnego oraz organizacji pozarządowych działających na tym obszarze.

Zadanie jest jedną z ważniejszych inicjatyw planowanych do realizacji w tym obszarze, obok realizowanego już od początku br. projektu "Budowa konsensusu instytucjonalnego na rzecz rozwoju regionalnego w transgranicznej przestrzeni kulturowej", współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i programu TACIS CBC Program Sąsiedztwa Polska-Białoruś-Ukraina INTERREG IIIA/TACIS CBC, którego celem jest utworzenie Regionalnego Klastra Kultury Transgranicznej, sieci współpracy pomiędzy podmiotami działającymi na rzecz rozwoju obszarów polsko - ukraińskiego pogranicza w sferze transgranicznego dziedzictwa, kultury, krajobrazu i turystyki.

Ośrodek Regionalny w Gardzienicach
Centrum Edukacji Regionalnej w Brzezicach
Ośrodek Transgraniczny w Żółkiewce